Dobrodošli u Kotor Varoš
Opština Kotor-Varoš je smještena u centralnom dijelu Republike Srpske, i predstavlja pretežno brdsko-planinski predio okružen planinskim masivima Uzlomac, Borja, Vlašić i obroncima Čemernice.
Istorija bilježi, da su na ovim prostorima postojala naselja u dalekoj prošlosti, čak i u periodu neolita. Ovo područje su tada naseljavali Iliri.
Od 1519. godine srednjovjekovni grad Kotor je pod turskom upravom. Tada se pored naselja Kotor, formira novo naselje Varoš na području današnjeg Donjeg Varoša. Širenjem grada u oba pravca nastao je grad koji je u svom nazivu zadržao oba imena Kotor – Varoš.
Priroda
Ovo područije se posebno može pohvaliti bogatom florom i faunom, vodenim resursima, među kojima dominira rijeka Vrbanja sa pritokama te vodopadi Vilenska vrela i Skakavac. Predio upotpunjuju planine Uzlomac, Borja i Vlašić.
Jedan od rariteta ovog kraje svakako je i „Žuta bukva“ – u Evropi jedinstveno stablo karakteristično po izrazito žutom lišću od pupanja u proljeće do opadanja u jesen, procjenjene staraosti od oko 300 godina.
Kultura
Iz srednjovijekovnog perioda u Kotor-Varošu postoje ostaci stare tvrđave Kotor. Smještena iznad lijeve obale rijeke Vrbanje, iznad rijeke Bobas, kako je pojedini i nazivaju. Za Hrvoja Vukčića Hrvatinića je vezana legenda koja kaže da je on na svom vrancu skočio sa Ravnog Čepka na tvrđavu Bobas i da kao dokaz tome postoji otisak konjskih kopita u tvrdoj stijeni.
Kotor je bio važna tvrđava u sastavu Jajačke banovine. Štitio je prilaz Jajcu iz pravca sjevero-zapada. Od 1519. godine srednjovjekovni grad Kotor je bio pod Turskom upravom. Prema predanjima se kaže da se u tvrđavi Kotor nalaze podzemne tamnice i sistem podzemnih prolaza., ali ovi podaci nažalost još nisu arheološki istraženi.
Avantura
Ako ste ljubitelj kanjoninga u prirodi koja oduzima dah na pravom ste mjestu. Posjeta nekom od vodopata i izvora kroz predio bogat kaskadama, prirodnim toboganima i strmim liticama pokrenuće buru adrenalina i zadovoljiti i najzahtjevnije.
Za malo mirniji vid aktivnosti preporučujemo ribolov na rijeci Vrbanja. Vrbanja je planinska rijeka i veoma je bogata plemenitom ribom (potočna pastrmka).
Gastro
Ovo područje pripada krajiškom području te se odlikuje raznovrsnom kuhinjom i sličnim specijalitetima koje možemo naći u ovim krajevima. S obzirom na bogate riječne tokove ali i područja pod šumom bogata divljači, može se pohvaliti ribljim i specijalitetima od divljači. Specijalitete domaće kuhinje može probati tokom tradicionalne manifestacije “Veče domaće kuhinje” koja se održava u toku ljeta i okuplja veliki broj učesnika, folklorne nastupe, takmičenja i domaću radinost ovog kraja.
Kanjon rijeke Cvrcke
Planinska rijeka Cvrcka izvire ispod planine Čemernice, na području opštine Kneževo, a ulijeva se u rijeku Vrbanju, nedaleko od Kotor Varoša. Kanjon ove rijeke obiluje nizom prirodnih ljepota, brojnim kaskadama, virovima, vodopadima i pećinama.
Duž uređene planinarske staze mogu se vidjeti atraktivni vodopad Skakavac u mjestu Hrvaćanini, virovi Muški i Ženski vir, Bekića Zelenac – najčešće mjesto kupanja onih nešto hrabrijih, Opaki vir, vodopad Vilenska vrela i mnoge druge zanimljivosti.
Dolina Cvrcke je atraktivna za pješačenje, jer cijelom dužinom kanjon prati pješačka staza, sa slikovitim pejzažima i autentičnim vodenicama., a prizori su gotovo nestvarni.
Članovi Planinarskog društva “Vilenka vrela” pokrenuli su inicijativu da se kanjoj rijeke Cvrcke proglasi zaštićenim područjem.
Vodopad Skakavac
Okružen planinskim vrhovima Ježice i Golog brda usječen je kanjon male planinske rijeke Duboke, koja na nekoliko mjesta pravi spektakularne vodopade. Najveći i najpoznatiji je svakako Skakavac.
Spektakl koji pruža vodena sila padajući sa oko 20 m visine rijetko se viđa na ovim prostorima, a kako bi mnogim turistima, planinarima i putnicima namjernicima omogućili da ga vide, ekolozi i planinari iz ovog grada uredili su prilaz vodopadu.
Poseban doživljaj na Skakavcu je zimi, kada se čitav vodopad zaledi. U unutrašnjosti se čuje huk vode, a vir u koji pada voda bude sav zaleđen. Velike ledenice pružaju veličanstven prizor.
Crkva Sv. Nikole- Borci
Sagrađena je u periodu od 1920. do 1925. godine. Izgrađena je na temeljima ranije nešto manje drvene crkve. Crkva je posvećena Svetom Nikoli. Hram je osvještao mitropolit banjalučki Vasilije. U II svjetskom ratu prilikom napada na selo Borke zgrada crkve bila je djelimično oštećena. Značajnije je obnovljena u periodu od 2000 do 2004 godine.
Nekropola sa stećcima u Večićima – Večići se nalaze oko 10 km jugoistočno od Kotor-Varoši na jugoistočnom rubu Velikog polja. Veliko polje predstavlja zaravan između Osmače i Čemernice na zapadu i Uzlomca i Borje na istoku. Kroz njega, jednim dijelom tijeka teče rijeka Vrbanja.
Nekropola sa stećcima se nalazi na brežuljku Trzan, odnosno lokalitetu Crkvište. Ukupno postoje tri turbeta. U istom arealu između Kotor-Varoši i Večića nalazi se srednjovjekovni grad Kotor, malo uvučen u brda, blizu doline Vrbanje i puta. S obzirom na takav položaj, relativnu blizinu srednjovjekovnog grada Kotora, te jedinu veću nekropolu sa stećcima na opisanom području, toponimiju i kasnije kultne građevine iz osmanskog perioda, izdvajaju naselje u Večićima kao staro srednjovjekovno naselje i kultno mjesto od davnina. Toponim Trzan (Trzna) je staroslavenskog porijekla.
Izletšte – Eko centar Luke
Posjetite oazu u srcu prirode koja se prostire sa obje strane čiste planinske rječice Jakotina. Kompleks se nalazi na oko 2 km od Kotor Varoši, i idealno je mjesto za provesti ugodan dan u prirodi posebno u vrelim ljetnim danima. Posjetiocima su na raspolaganju bazen, ladare, restoran sa ukusnim gastro specijalitetima itd.
